Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết chuẩn 3 miền Bắc, Trung, Nam

Mâm ngũ quả ngày Tết mang ý nghĩa gì? Tại sao trên bàn thờ gia tiên ngày Tết phải có mâm ngũ quả? Cách bày mâm ngũ quả như thế nào là đúng phong tục tập quán và những sai lầm cần tránh khi bày mâm ngũ quả là gì? Tất cả sẽ được giải đáp dưới đây!

Ý nghĩa mâm ngũ quả ngày Tết

Từ xa xưa, Mâm ngũ quả ngày Tết đã trở thành một phần không thể thiếu trên bàn thờ gia tiên của mỗi gia đình Việt Nam. Mâm ngũ quả ngày Tết mang đạo lý uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trồng cây, nhắc nhở thế hệ sau dù đi đâu, làm gì vẫn phải hướng về cội nguồn tổ tiên. Đặc biệt hơn là dịp Tết, là thời gian gia đình đẩy đủ các thành viên nhất năm, ý nghĩa lại càng trở nên sâu sắc.

Dù mỗi miền có phong tục tập quan, loại quả riêng, mang nét đặc trưng của từng địa phương, nhưng mâm ngũ quả ngày Tết vẫn mang một ý nghĩa chung, là nét đẹp văn hóa không thể thiếu đã ăn sâu vào tiềm thức biết bao thế hệ người Việt. Mâm ngũ quả cũng là cách thể hiện về thành quả lao động trong suốt một năm qua của gia đình, thành kính dâng lên tổ tiên.

Mâm ngũ quả ngày Tết
Mâm ngũ quả ngày Tết

Ngoài ra, còn tượng trưng cho mong muốn âm dương hòa hợp, vạn vật sinh sôi nảy nở và phát triển. Chính vì thế, mâm ngũ quả phải đủ ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ – yếu tố hình thành nên vạn vật của cuộc sống. Từ ý nghĩa này, mâm ngũ quả cũng là cách báo cáo với thần linh (mang ý nghĩa tinh thần) về các hoạt động, đời sống, kinh doanh, học tập của các thành viên trong 365 ngày đã qua.

Trong tâm thức người Việt, “ngũ” cũng thể hiện ước muốn đạt được ngũ phúc lâm môn: phú (giàu), quý (sang), thọ (sống lâu), khang (mạnh khỏe) và ninh (bình an).

Theo quan niệm của Phật giáo, 5 màu quả tượng trưng cho “ngũ thiện căn” là tín căn (lòng tin), tấn căn (ý chí kiên trì), niệm căn (ghi nhớ), định căn (tâm không loạn), huệ căn (sáng suốt).

Ý nghĩa các loại quả trong mâm ngũ quả ngày Tết

Từ những ý nghĩa tên, các loại quả được bày trên mâm ngũ quả ngày Tết cũng mang những ý nghĩa nhất định.

Ý nghĩa các loại quả

  • Bưởi, dưa hấu: căng tròn, mát lành, hứa hẹn năm mới đầy ngọt ngào, may mắn.
  • Táo đỏ: mang ý nghĩa phú quý.
  • Sung: sung mãn về sức khỏe, tiền bạc.
  • : việc gì cũng trơn tru, suôn sẻ.
  • Lựu: con đàn cháu đống.
  • Đào: thể hiện sự thăng tiến
  • Mai: con gái phải có chồng, hạnh phúc, không cô đơn.
  • Hồng, quýt: sự thành đạt.
  • Thanh long: cá về biển lớn, rồng bay về trời: hợp thời thế
  • Quả trứng gà: lộc trời.
  • Dừa: có âm tương tự như là “vừa”, có nghĩa là không thiếu.
  • Đu đủ: mang đến sự đầy đủ, thịnh vượng.
  • Xoài: có âm na ná như là “xài”, để cầu mong cho tiêu xài không thiếu thốn.

Các loại quả theo ngũ hành

  • Kim – màu trắng: Dưa lê trắng, lê trắng…
  • Mộc – màu xanh lá: Dưa hấu, chuối xanh, xoài xanh, đu đủ xanh, mãng cầu, trái na, trái sung, trái dừa…
  • Thủy – màu đen: Nho đen, vú sữa hay những trái cây có màu sậm tối
  • Hỏa – màu đỏ: Táo đỏ, trái hồng, trái dừa lửa, thanh long…
  • Thổ – màu vàng: Cam vàng, quýt vàng, dưa hấu vàng, dưa lê vàng, xoài chín, phật thủ

Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết miền Bắc

Mâm ngũ quả ngày Tết miền Bắc
Mâm ngũ quả ngày Tết miền Bắc

Mâm ngũ quả ngày Tết miền Bắc thường có 5 loại quả là chuối, bưởi, đào, hồng và quýt.

Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết miền Bắc truyền thống là để nải chuối ở dưới cùng, đỡ lấy toàn bộ các loại quả còn lại. Ở chính giữa đặt quả bưởi hoặc phật thủ vàng. Các loại quả nhỏ hơn sẽ bày xung quanh như đào, hồng, quýt, còn những chỗ trống đặt xen kẽ quất, táo xanh hoặc nho đỏ. Ngoài ra, một số gia đình còn bày thêm dưa hấu và thanh long thành 2 đĩa nhỏ để hai bên đĩa chính, trông vô cùng chỉnh chu và khuôn khổ.

Nếu dùng mâm to, tất cả các loại quả trên đều xếp cùng nhau với thứ tự không có quá nhiều thay đổi. Vẫn là nải chuối xanh to, nhiều quả tựa như bàn tay bao bọc tất cả, tượng trưng cho cho mùa xuân tươi thắm, đầy sức sống đem đến bình an.

Quả bưởi hoặc phật thủ ở phía triển hàm ý về một năm mới tài lộc. bình an. Dưa hấu và thanh long yểm trợ phía sau và 2 bên với ý nghĩa làm việc gì cũng may mắn gặp thời. Những loại quả nhỏ điểm xen kẽ báo hiệu một năm mới tràn đầy không khí phấn khởi, vui vẻ.

Chính vì phong phú về sản vật trái cây nên mâm ngũ quả ngày Tết thường được người miền Bắc biến tấu thành “bát, cửu, thập quả”. Nhưng vẫn chung một ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết miền Trung

Mâm ngũ quả ngày Tết miền Trung
Mâm ngũ quả ngày Tết miền Trung

Không giống như miền Bắc hay người miền Nam sở hữu nhiều loại trái cây phong phú, đa dạng, mâm ngũ quả của người miền Trung khá đơn giản, tương thích với khí hậu địa phương. Nói cách khác là lựa chọn trái cây theo tiêu chí mùa nào thức nấy. Do đó vào dịp Tết Nguyên Đán, mâm ngũ quả của người miền Trung thường không quá câu nệ hình thức, chủ yếu là thành ý dâng cúng tổ tiên.

Những loại quả không thể thiếu trong mâm ngũ quả miền Trung gồm: nải chuối xanh, quả dừa, xoài, dứa, đu đủ, mãng cầu, quýt. … đọc thành “cầu vừa đủ xài sung” hay “cầu sung vừa đủ xài”.

Mâm quả miền Trung thường kiêng cúng cam, và các loại trái cây có vị đắng, cay. Thay vào đó, người dân ở đây thường ưu tiên chọn các loại trái cây tròn đều, vị ngọt và lâu hỏng để bày trên mâm ngũ quả.

Mâm ngũ quả thường được xếp hình tháp hoặc hình long phụng với cặp dưa đặt hai bên. Ngoài ra còn có thể xếp thêm nhiều loại hoa quả khác bên cạnh. Để bày biện được đẹp, những quả to thường nằm ở dưới, những quả nhỏ nằm ở trên vô cùng tươi ngon, đẹp mắt.

Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết miền Nam

Mâm ngũ quả ngày Tết miền Nam
Mâm ngũ quả ngày Tết miền Nam

Khác với miền Bắc có quan niệm các loại quả đều có thể bày lên mâm, miễn sao ngâm ngũ quả trông đẹp mắt là được, kể cả bày ớt cay nóng; thì mâm ngũ quả miền Nam lại có sự chọn lọc và kiêng cữ. Một số trái cây người miền Nam không dùng trong mâm ngũ quả ngày Tết là

  • Chuối: Chúi nhủi, làm ăn không phất lên được.
  • Lê, táo (bom): Lê lết, đổ bể, dễ thất bại.
  • Cam, quýt: Quýt làm cam chịu.

Mâm ngũ quả của người Nam thường có các loại quả mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài, … đọc thành “cầu vừa đủ xài sung” hay “cầu sung vừa đủ xài”, thể hiện ước mong năm mới đủ đầy, sung túc.

Ngoài ra, mâm ngũ quả miền Nam còn có thêm quả thơm với mong muốn con cháu đầy nhà và một cặp dưa hấu xanh để cầu may mắn.

Cách trình bày mâm ngũ quả miền Nam phổ biến là đặt đu đủ, dừa, xoài lên mâm trước để lấy thế do ba loại quả này có hình dáng to và trọng lượng nặng, sau đó bày những loại quả khác lên trên, tạo thành hình dáng ngọn tháp. Khi chọn mua, bạn nên lựa chọn đu đủ xanh, có những đốm vàng là đẹp nhất. Trong khi đó, xoài nên có màu vàng đẹp, mãng cầu có dáng đẹp.

Những sai lầm cần tránh khi bày mâm ngũ quả ngày Tết

Mâm ngũ quả ngày Tết phải đủ yếu tố ngũ hành

Ngũ hành bao gồm: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ – mâm ngũ quả ngày Tết phải đảm bảo được yếu tố này vì đây là nguồn gốc của vạn vật. Ý nghĩa của nó là để vạn vật sinh sôi nảy nở, công việc hanh thông thì không được thiếu bất kỳ yếu tố nào. Đủ ngũ hành sẽ mang lại tài khí, lộc khí, phúc khí rất vượng đến với gia chủ. Do đó, khi bày mâm ngũ quả ngày Tết cần tránh thiếu các loại quả mang ý nghĩa ngũ hành trong đó.

Tất nhiên những việc này đều mang ý nghĩa tinh thần, giúp gia chủ vững tin hơn vào công việc. Điều quan trọng vẫn là điều mà mâm ngũ quả nhắc nhở tất cả mọi người: phải chăm chỉ lao động, cuối năm mới có cái để báo cáo tổ tiên.

Vệ sinh hoa quả chưa đúng cách

Mâm ngũ quả ngày Tết thường được bày trên bàn thờ gia tiên, là nơi linh thiêng nhất trong gia đình nên hoa quả rõ ràng phải sạch sẽ. Nhưng nên nhớ rằng, mâm ngũ quả này phải được bày từ chiều muộn 30 Tết cho đến hết mùng 3 Tết. Chính vì vậy để hoa quả được tươi lâu, nên lấy khăn ẩm lau sạch trái cây là được, tránh lau quá kỹ làm quả nhanh héo.

Với bưởi, bạn có thể hòa chút nước vôi, thấm vào khăn rồi lau đều lên vỏ bưởi để tránh tình trạng vỏ bị ố vàng, mốc xanh hoặc bị héo do đọng nước. Nhiều gia đình có thói quen mua sắm đồ Tết sớm từ ngày 27 – 28 Tết, thậm chí sớm hơn. Do đó bạn không nên chọn ngay những quả đã chín đẹp vì khi bày mâm ngũ quả, trái cây có thể bị chín quá, lá héo và vỏ nhũn mềm. Thay vào đó bạn nên lựa những quả già nhưng chưa chín hẳn để khi bày mâm ngũ quả, quả chín tới và không bị thối.